Hoogwaardige radiotherapie

We bieden onze patiënten hoogwaardige radiotherapie door ontwikkelingen binnen ons vakgebied nauwlettend te volgen. Op die manier kunnen we onze patiënten zo snel mogelijk helpen met nieuwe technieken die zich als waardevol bewezen hebben. In deze paragraaf blikken we terug op een aantal zaken die we op het gebied van hoogwaardige radiotherapie gerealiseerd hebben in 2021.

Belangrijke ontwikkelingen en resultaten in 2021:  

  • Online adaptieve radiotherapie – de aanschaf van de Ethos

    Een van de belangrijkste ontwikkelingen binnen de radiotherapie op dit moment is dat de behandeling nauwkeuriger uitgevoerd kan worden door dagelijks aanpassingen te doen op basis van de anatomie van de patiënt: online adaptieve radiotherapie (OART). Het bestralingsplan wordt op het bestralingstoestel aangepast aan de daadwerkelijke anatomische situatie van een patiënt op dat moment. Denk bijvoorbeeld aan de mate van blaasvulling. Een goede manier om de behandeling nóg meer op maat aan te bieden.

    Binnen het ZRTI passen we nu al een vorm van adaptieve radiotherapie toe. Dat doen we door bij behandeling van het blaascarcinoom vooraf een aantal plannen te maken en op het moment van bestraling het plan te kiezen dat op dat moment het beste bij de anatomische situatie van de patiënt past (“plan-of-the-day”). We passen de online variant nog niet toe. De ontwikkeling van OART binnen het ZRTI heeft de komende jaren onze prioriteit. In nauwe samenwerking en samenspraak met de Medisch Fysische Staf besloten we in 2021 om een Ethos aan te schaffen. De Ethos maakt voorafgaand aan elke bestralingsfractie een conebeam CT. De bijbehorende software zorgt vervolgens voor automatische intekening van organen en de tumor. De MBB’er moet dit goed controleren en eventueel aanpassen. Vervolgens maakt de Ethos een bestralingsplan op basis van deze actuele beelden. Volgens dit aangepaste plan wordt de bestraling toegediend. Echte online adaptieve radiotherapie dus.

    In 2022 installeren we dit toestel op de locatie Vlissingen. In de komende jaren plaatsen we eveneens een Ethos op onze locatie in Roosendaal. Het ZRTI beschikt op dit moment over vijf lineaire versnellers (drie op locatie Vlissingen en twee op locatie Roosendaal). De Ethos is weliswaar een apparaat van onze huisleverancier VARIAN, maar het is een geheel ander soort versneller dan de huidige toestellen. De Ethos maakt gebruik van een andere energie, heeft een ringbased gantry en er is andere software nodig om hem te bedienen. De ingebruikname van de Ethos is een omvangrijk project, ook omdat het veranderingen in de werkwijze met zich meebrengt: een taakverschuiving van artsen naar MBB’ers bijvoorbeeld. De MBB’ers gaan nieuwe competenties verwerven op het gebied van het contouren van tumoren en organen en het beoordelen van dosisplanning.
     

  • Overige apparatuur en applicaties

    De CT-scanner op de locatie Vlissingen diende conform planning vervangen te worden. Eind 2021 startten we met de voorbereidingen, waarna het nieuwe toestel half januari 2022 in gebruik genomen is. Het is een toestel van Siemens Healthineers. In de komende jaren installeren we eenzelfde toestel op de locatie in Roosendaal ter vervanging van de huidige CT daar. Door de unieke detector, het verbeterde contrast en de beeldvorming die door online registratie van de ademhaling gestuurd wordt, kunnen tumor- en orgaanbewegingen heel nauwkeurig in beeld gebracht worden.

    We implementeerden een nieuwe versie van G2speech, de applicatie waarmee onze artsen dicteren. In 2021 startten we tevens met de voorbereidingen voor de upgrade van ARIA en Eclipse, de applicaties waarmee we de bestralingsplannen voor onze patiënten maken. In 2022 voeren we de upgrade uit.
     

  • Stereotactische bestraling

    Met stereotactische bestraling kunnen we heel nauwkeurig een heel hoge dosis geven op een bepaalde plaats. Er komt daarbij minder straling in omliggend gezond weefsel. Patiënten hoeven gemiddeld minder fracties te ontvangen. Daarbij is de kans op bijwerkingen minder. Sinds de zomer van 2020 hebben we deze techniek voor uitzaaiingen in de ruggenwervels geïmplementeerd. Stereotactische bestraling van kleine longtumoren, uitzaaiingen in de longen of hersenen werden bij ons al aangeboden. Afgelopen jaar breidden we deze techniek uit met alle uitzaaiingen die gelegen zijn in het bot. Patiënten in Zeeland, West-Brabant en de Zuid-Hollandse eilanden hoeven voor dit type behandelingen dus niet meer ver te reizen, maar kunnen deze bij het ZRTI krijgen. In 2022 ronden we ook de uitbreiding van de indicaties voor stereotactische bestraling van hersenmetastasen af, waardoor patiënten met tot maximaal 10 uitzaaiingen in de hersenen bij ons terecht kunnen. Eerder was dit tot vier uitzaaiingen.
     
  • Doorontwikkeling Rapidplan

    Al in 2019 namen we RapidPlan in gebruik bij het ZRTI. Met deze toepassing van kunstmatige intelligentie kan op basis van gegevens uit eerder gemaakte bestralingsplannen een bestralingsplan voor een individuele patiënt automatisch opgesteld worden. In 2020 verrichtten we een literatuurstudie naar de vraag in hoeverre RapidPlan ons de komende jaren verder kan ondersteunen op het gebied van automatische dosisplanning. Als resultaat van onder andere deze studie implementeerden we in 2021 RapidPlan voor de SIB*-techniek bij prostaatcarcinoom. Ook troffen we de voorbereidingen voor de toepassing van RapidPlan bij de behandeling van blaascarcinoom met plan of the day. Naar verwachting wordt deze techniek begin 2022 klinisch vrijgegeven.  

    *Simultaneous Integrated Boost – wanneer een extra dosis op een deel van het te bestralen gebied wordt gegeven, tegelijkertijd met de bestraling van het gehele gebied.
     
  • Hypofractionering

    Bij deze techniek wordt een hogere dosis per bestralingsfractie gegeven in een lager aantal bestralingen. Hierdoor hoeft de patiënt minder vaak te komen. Binnen de radiotherapie zien we de ontwikkeling dat hypofractionering bij een toenemend aantal tumorsoorten wordt toegepast en dat de ontwikkeling naar extreme hypofractionering doorzet; dus nog minder fracties per behandeling. Bij het ZRTI zetten we hypofractionering standaard in voor patiënten met borstkanker en prostaatkanker. In het afgelopen jaar ontwikkelden we dit verder door in het zogeheten ”fast forward” schema voor behandeling van borstkanker. Patiënten die hiervoor in aanmerking komen, hoeven nog maar vijf keer bestraald te worden.

    Ook voor de prostaatkankerpatiënten startten we in 2021 met de voorbereidingen voor de extreme hypofractionering. Naar verwachting kan ook een deel van deze patiënten dan in vijf keer bestraald worden.
     

  • Uitkomstregistratie

    In het ZRTI meten we diverse kwaliteitsindicatoren. Veelal zijn dat procesindicatoren, zoals wacht- en doorlooptijden, aanmeldingen, en incidentmeldingen. Deze indicatoren zeggen echter niets over het behandelresultaat. Als ZRTI willen we juist daarin ook inzicht verkrijgen. In de afgelopen twee jaar hebben we hier stappen in gezet voor prostaat kankerpatiënten met de software-oplossing Noona. Met Noona kunnen we ervaringen van patiënten voorafgaand, tijdens en na de behandeling digitaal meten. We gaan nu ook dergelijke metingen voor borstkankerpatiënten invoeren. De voorbereidingen daarvan zijn in 2021 afgerond, zodat we in 2022 kunnen starten met de metingen.

     

  • Studies en publicaties

    Deelname aan studies en onderzoek kan bijdragen aan het verbeteren van behandelmethodes of werkwijzen. Veelal zijn deze verbeteringen pas mogelijk wanneer veel data wordt verzameld. De schaalgrootte van het ZRTI maakt het lastig om zelf studies of onderzoeken te initiëren. Waar mogelijk nemen we deel aan landelijke studies. In 2021 hebben we geparticipeerd in onderstaande studies:
     

  • PelvEx II
    In deze studie wordt uitgezocht of bij endeldarmkanker de toevoeging van chemotherapie voorafgaand aan radiotherapie en operatie ervoor kan zorgen dat bij meer patiënten de tumor in zijn geheel verwijderd kan worden en dat daardoor de kans op genezing en langdurige overleving verbetert.
     
  • Tesar
    In deze studie worden twee behandelopties bij vroeg stadium endeldarmkanker met elkaar vergeleken: de reguliere behandeling met een aanvullende operatie waarbij de endeldarm wordt verwijderd en een behandeling bestaande uit aanvullende chemotherapie in tabletvorm met bestraling waarbij de endeldarm behouden blijft.
     
  • TOP 1
    In deze studie wordt onderzocht wat het effect is van het achterwege laten van bestraling bij oudere vrouwen met vroeg stadium borstkanker die een borstbesparende operatie hebben ondergaan.
     
  • LORD
    Deze studie onderzoekt of de standaardbehandeling (operatie die eventueel gevolgd wordt door bestraling en/of hormoontherapie) bij laag risico (graad I/II) Ductaal Carcinoom In Situ (DCIS) veilig weggelaten kan worden. DCIS wordt beschouwd als een voorstadium van/verhoogd risico op invasief borstkanker.
     
  • Eslung
    Dit betreft een retrospectieve dataverzameling en analyses om een vergelijking te kunnen maken tussen de behandelresultaten van operatie en stereotactische radiotherapie bij stadium I niet-kleincellig longkanker.
     
  • PORTEC 4
    Deze studie onderzoekt de waarde van een individueel moleculaire risicoprofiel om de nabehandeling na operatie voor vroeg stadium baarmoederkanker te bepalen.
     
  • Snapshot Rectumcarcinoom 2016 en LaNoReC study
    Dit is een retrospectief onderzoek bij patiënten met rectumcarcinoom met als doel ontwikkelingen in de behandeling van rectumcarcinoom te evalueren. In het 2016 onderzoek ligt de focus op de diagnostiek en behandeling van de laterale lymfeklieren.

    We legden in ons toekomstplan 2021 – 2024 vast om in kaart te brengen welke behoeftes en ideeën er leven bij medewerkers over het doen van onderzoek en wat er voor nodig is om dit meer te faciliteren. We hebben daar een visie op geformuleerd. In het verlengde daarvan ligt het publiceren in vakliteratuur en het presenteren op congressen en symposia. Leden van de Medisch Fysische Staf hebben een (groot) aandeel gehad in onderstaande publicaties:
  • “Incorporating oxygenation levels in analytical DNA–damage models — Quantifying the oxygen fixation mechanism” (gepubliceerd door Frank Van den Heuvel, klinisch fysicus)
  • Bijdrage als faculty aan workshop van de ESTRO Physics aspects of FLASH met verslag in ESTRO nieuwsbrief (Frank van den Heuvel, klinisch fysicus)
  • “Treatment-specific risk of second malignancies in five-year survivors of diffuse large B-cell lymphoma” (mede-auteur Daphne van Kampen, radiotherapeut-oncoloog).
  • “Patient reported toxicity and quality of life after hypofractionated high-dose intensity-modulated radiotherapy for intermediate- and high risk prostate cancer” (gepubliceerd door Jeroen Houben, radiotherapeut-oncoloog
  • “Dexamethasone for the Prevention of a Pain Flare After Palliative Radiation Therapy for Painful Bone Metastases: The Multicenter Double-Blind Placebo-Controlled 3-Armed Randomized Dutch DEXA Study” (mede-auteur Lieneke van Veelen, radiotherapeut-oncoloog)
  • “A Dutch phase III randomized multicenter trial: whole brain radiotherapy versus stereotactic radiotherapy for 4-10 brain metastases” (mede-auteur Lieneke van Veelen, radiotherapeut-oncoloog)
  • “Quality of life among patients with 4 to 10 brain metastases after treatment with whole-brain radiotherapy vs. stereotactic radiotherapy: a phase III, randomized, Dutch multicenter trial” (mede-auteur Lieneke van Veelen, radiotherapeut-oncoloog)
  • “A patient decision aid for breast cancer patients deciding on their radiation treatment, no change in decisional conflict but better informed choices” (mede-auteur Kitty van Gestel, radiotherapeut-oncoloog).
  • “Model-based selection for proton therapy in breast cancer: development of the national indication protocol for proton therapy and first clinical experiences” (mede-auteur Kitty van Gestel, radiotherapeut-oncoloog).
  • “Hypofractionated radiotherapy combined with targeted therapy or immunotherapy: Dutch survey on current practice, knowledge and challenges” (bijgedragen aan het onderzoek door Lieneke van Veelen, radiotherapeut-oncoloog)
  • “Transparency in quality of radiotherapy for breast cancer in the Netherlands: a national registration of radiotherapy-parameters.” (bijgedragen aan het onderzoek door Barbara Wachters, radiotherapeut-oncoloog).

 

Samenstelling medische staf en klinisch fysici in 2021:

Naam Functie
Mevr. dr. P.J.A.M. Brouwers Radiotherapeut-oncoloog, lid stafbestuur
Mevr. ir. F.M.F.C. Claassen Klinisch fysicus, vicevoorzitter stafbestuur
Mevr. dr. V.L.M.A. Coen Radiotherapeut-oncoloog
Dhr. M.F.H. Dielwart Radiotherapeut-oncoloog (tot 31 mei 2021)
Mevr. C.M.J. van Gestel Radiotherapeut-oncoloog
Dhr. C. Griep Radiotherapeut-oncoloog, raad van bestuur
Mevr. dr. M.G.A. van Hinsberg Klinisch fysicus
Mevr. I.M.L. Jacobs Radiotherapeut-oncoloog
Mevr. D.A.T. van Kampen Radiotherapeut-oncoloog, voorzitter stafbestuur
Mevr. M.F.E. de Kroon Radiotherapeut-oncoloog
Dhr. dr. M. de Langen Klinisch fysicus
Mevr. M.M. Leseman - Hoogenboom Radiotherapeut-oncoloog
Mevr. dr. L.R. van Veelen Radiotherapeut-oncoloog
Mevr. ir. C.A.J.M. Vugts Klinisch fysicus
Mevr. B.V.A. Wachters Radiotherapeut-oncoloog, medisch manager
Dhr. dr. F. Van den Heuvel FAAPM Klinisch fysicus
Dhr. J. Houben Radiotherapeut-oncoloog (per 1 september 2021)
Mevr. A. de Ronde MSc Physician assistant
Mevr. C.A.P. Linthorst Radiotherapeut-oncoloog (per 4 oktober 2021)
Mevr. D.P. Paardekooper - Schager MSc Physician assistant